معرفی اصطلاحات و لغات تخصصی عمران و معماری

برای فعالیت حرفه‌ای در هر رشته‌ای لازم است تا با اصطلاحات تخصصی آن رشته آشنایی داشته باشید. این موضوع در دنیای مهندسی هر چه پررنگ‌تر است. خصوصاً در مهندسی عمران و معماری که با انواع اصطلاحات و لغات کاملاً مهندسی شده روبرو هستیم. لغات تخصصی عمران گسترده است و اگر بخواهیم لیست کنیم، قطعاً به یک مرجع جامع فرهنگ لغت مهندسی شده نیاز داریم. همین نکته در لغات تخصصی معماری وجود دارد.

اصطلاحات تخصصی عمران برگرفته از تعاریف علمی و تجارب عملیاتی است و معمولاً تا خاک این رشته نخورده باشید، به ‌سادگی از تمامی این لغات و اصطلاحات سر در نمی‌آورید. بلد بودن اصطلاحات عمرانی باعث می‌شود تا هر چه ساده‌تر با مهندسین و کارفرما ارتباط برقرار کرده و حتی به ‌عنوان یک مهندس راحت‌تر با افراد هم‌صنف خود ارتباط بگیرید. اگر به هر دلیلی در هر زمینه از فعالیت‌های عمرانی حضور دارید، به اطلاعات جامع از اصطلاحات تخصصی مهندسی عمران و معماری نیاز دارید. در این مقاله از متسل موتور جستجوی تخصصی صنعت ساختمان به معرفی برخی از مهمترین و کاربردی‌ترین اصطلاحات و لغات تخصصی عمران و معماری اشاره می‌کنیم. به یاد داشته باشید که برای خرید قطعه بتنی می‌توانید از طریق مت سل اقدام کنید.

لغات تخصصی عمران و معماری

فهرست اصطلاحات و لغات تخصصی مهندسی عمران و معماری

این فهرست از لغات تخصصی عمران با توجه به حروف الفبا در نظر گرفته شده ‌است. همچنین به ‌علت نزدیکی ارتباط کاری مهندس عمران با رشته معماری از تمامی اصطلاحات هر دو مهندسی به شکل یک‌جا با در نظر گرفتن حروف الفباء از روی ترجمه لغات انگلیسی در این فهرست اقدام شده ‌است. برای آشنایی با لغات تخصصی عمران با ما همراه شوید:

  • اپوکسی: هر نوع پوشش گرمازا با سختی فوق‌العاده برای پوشاندن درزها و یا حفره‌ها در مهندسی عمران است. اپوکسی نوعی ترکیب دو جزئی از رزین و ماده سخت کننده است که در مهندسی عمران برای پوشاندن سطوح به‌ جهت ضدآب کردن و یا جلوگیری از گسترش ترک‌ها و یا به ‌عنوان چسب استفاده می‌شود.
  • اسکافولد: از رایج‌ترین اصطلاحات تخصصی رشته عمران است که به نوعی داربست مثلثی شکل گفته می‌شود. این نوع داربست با استفاده از لوله‌هایی در اندازه‌های استاندارد تهیه شده که به یکدیگر جوش داده می‌شوند.

اسکافولد

  • انکراژ: به هر نوع مهاربند جاسازی ‌شده در خاک یا سنگ گفته می‌شود. انکراژ از لغات تخصصی عمران است که برای مهار سازه‌های در حال ساخت و انتقال وزن به زمین کارایی دارد. با استفاده از تکنیک انکراژ می‌توانیم خاک زیر پای سازه‌های عمرانی را پایدارسازی کنیم.
  • ارگونومی (Ergonomy): از جمله لغات تخصصی عمران است که در این سال‌های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است و به هر نوع فضاسازی و یا طراحی دکوراسیون بر مبنای راحتی حین استفاده از آنها گفته می‌شود. ملزومات ارگونومیک لزوماً برای استراحت نیستند؛ بلکه ابزارهایی برای کارکرد بدون آسیب به بدن انسان می‌باشند.
  • آرماتور: به انواع میلگرد و یا هر نوع سازه فلزی ساخته‌ شده با مقاطع فولادین با هدف تولید بتن مسلح گفته می‌شود. به ‌این ‌ترتیب بخش‌هایی مانند خاموت و یا سنجاقک نیز در الحاقی آرماتور هستند. آرماتور از رایج‌ترین اصطلاحات عمرانی است که تماماً در سطح سازه‌ها و قطعات بتنی کارایی دارد.
  • آی پی ای (IPE): این اصطلاح مخفف عبارت I Profile Eroeenne است که به‌ معنای تیرآهن نیم پهن سایز شده براساس استاندارد اروپایی است. تیرآهن IPE از کاربردی‌ترین قطعات فولادی در صنعت ساختمان است و شکل مقطع آن ظاهری مانند I انگلیسی دارد. از طرفی مقدار ضخامت بال‌های جانبی و محور مرکزی این تیرآهن در تمام طول آن یکسان است.
  • آتش‌بند (Fire Proofing): از جمله اصطلاحات تخصصی مهندسی عمران است که به ساختارهای مقاوم در برابر تهاجم آتش گفته می‌شود. از آتش بندها برای عایق‌بندی انواع بازشوی ساختمان و اتصالات آنها در مقابل تهاجم آتش استفاده می‌کنند.
  • بازسازی: بازسازی از لغات تخصصی معماری است که در مهندسی عمران نیز موارد کاربرد گسترده‌ای دارد. این واژه به ‌معنای هر نوع اقدام برای تعمیر و یا نوساز کردن بخش‌های قدیمی ساختمان بدون نیاز به حذف کامل بنا است. در بازسازی برای نوسازی نما، تأسیسات، مکانیکال، بازشوها، سقف و دکوراسیون داخلی ساختمان با تغییرات جزئی بدون دخالت در سازه اصلی اقدام می‌کنند.
  • بار (Load): به هر نوع نیروی مؤثر وارد شده بر هر عضو سازه اصطلاحاً بار گفته می‌شود که خود به دو گروه بارهای دینامیکی (زنده) و بارهای استاتیکی (مرده) تفکیک می‌شوند. بار مرده (Dead Load) از لغات تخصصی عمران هر نوع وزن دائمی بر روی عضو سازه است که می‌تواند وزن کلی ساختمان باشد. در مقابل بارهای زنده به هر نوع وزن متحرک مانند وسایل نقلیه و یا تردد آدم‌ها و حتی وسایل خانه در ساختمان گفته می‌شود.
  • بافت شهری یا ساختمانی (Fabric Urban/Building): به مجموعه‌ای از فضاهای یکنواخت شهری و یا ساختمانی گفته می‌شود. این ساختمان‌ها طراحی و کاربرد مستقل دارند؛ اما در کنار هم یک سبک معماری مشترک از ساختار شهری و یا مجموعه ساختمان را ایجاد می‌کنند.
  • بتن (Concrete): بتن بدون تردید رایج‌ترین و کاربردی‌ترین لغات تخصصی مهندسی عمران است که به هر نوع متریال ترکیبی ساخته ‌شده از شن، ماسه، سیمان پرتلند و آب به ‌همراه انواع افزودنی‌های بتن اشاره می‌کند. بتن نوعی خمیر سیمانی است که قابلیت شکل‌پذیری دارد و پس‌ از مدتی سخت شده تا سازه‌های محکم را شکل بدهد.
  • بتن کرمو: یکی از لغات تخصصی عمران است و به مشکلات بتن در صورت عدم عمل‌آوری مناسب اشاره می کند که به شکل حفره‌ها و فضاهای خالی کوچک و بزرگ در سطح و عمق بتن ظاهر می‌شود. این حالت را اصطلاحاً بتن لاله زنبوری نیز می‌گویند که در کل ساختار ضعیفی دارد و نمی‌توانیم به استفاده از این نوع بتن در سازه‌های بزرگ اعتماد کنیم.
  • بتن مسلح: بتن مسلح و یا بتن آرمه به هر نوع ساختار بتنی همراه با شبکه آرماتور یا همان میلگرد گفته می‌شود. نوع شبکه میلگردی برای ساخت بتن مسلح متفاوت است و می‌تواند با قرار گرفتن میلگردهای عمودی مهار شده با خاموت باشد و یا به شکل توری‌های تقویتی در عمق بتن طراحی گردند.
  • بنتونیت: بنتونیت نوعی ماده معدنی است که به شکل طبیعی استخراج می‌شود و بر پایه اسمکتیت رسی ساخته شده است. این ماده با تبدیل خاکسترهای آتش‌فشانی به مینرال‌های رسی در محیط‌های دریایی ساخته می‌شود.
  • بلندمرتبه (High-rise): به ساختمان‌های آپارتمانی که ارتفاع آنها کمتر از ۱۵۰ متر باشد، اصطلاحاً ساختمان High-rise یا همان بلندمرتبه گفته می‌شود.
  • پست پروداکشن (Post Production): به هر نوع فعالیت برای بهره‌مندی از ظاهر هر چه طبیعی‌تر در مهندسی معماری گفته می‌شود. پست پروداکشن مرحله‌ی پس ‌از ساخت مدل‌های سه‌بعدی در مقدمات نقشه‌های معماری است. معماران پس‌ از تدوین نقشه‌های سه‌بعدی در Revit و یا 3DSMAX و... با انتقال تصویر رندر شده در نرم‌افزارها مانند فتوشاپ برای مرحله پست پروداکشن اقدام می‌کنند.
  • پلان ستون گذاری: از اصطلاحات معماری است که به نوعی نقشه برای تعریف مکان دقیق ستون‌ها اشاره می‌کند. در این پلان طرح شماتیک اما دقیق از موقعیت ستون‌های ساختمان ترسیم می‌شود. پلان ستون گذاری در کنار پلان آکس بندی و پلان تیپ بندی ستون از جمله مهمترین وظایف معماری است.
  • پارامتریک (Parametric): به طراحی پلان ساختمان با در نظر گرفتن معیارهایی از پیش ‌تعیین ‌شده می‌گویند. ساختار پارامتریک نوعی ساختار مدرن با رعایت اصولی اثبات شده ‌است.
  • پیلوت (Pilotis): به واحدهای مستقل از فضاهای ساختمانی در کنار هم گفته می‌شود. هر پیلوت می‌تواند یک مجموعه مستقل معماری باشد. مادامیکه قرار است تا در یک ساختار کلی مورد ارزیابی قرار بگیرد.
  • تاپ دان (Top-Down): نوعی روش پایدارسازی گودبرداری ساختمان است. در این روش بخش رویی سازه که بالاتر از سطح تراز زمین قرار دارد، هم‌زمان با پیشروی طبقات زیرزمینی در اجرای عملیات گودبرداری انجام می‌شود.
  • تراز لیزری: تراز لیزری یکی از مهمترین ابزارها در مهندسی عمران است که به ‌منظور تشخیص تراز بودن سطوح و سنجش مقدار شیب و حتی عمود بودن سطوح در اندازه‌های بزرگ کارایی دارد.
  • ترکیب فضایی (Spatial Composition): نوعی تکنیک برای خلق فضاهای متنوع در مهندسی عمران و معماری است. منظور از ترکیب فضایی هر نوع ایجاد فضاهای چند وجهی در یک پلان گسترده ساختمان است.
  • تیر: از رایج‌ترین لغات تخصصی عمران است و در کل به هر نوع اعضای باربر افقی سازه گفته می‌شود. در ساختمان‌ها از تیرها برای تحمل تنش‌های حاصل از نیروهای برشی و لنگرهای خمشی استفاده می‌کنند.
  • تیرآهن: نوعی پروفیل بزرگ و بسیار مقاوم فلزی است که در ساختمان‌سازی کاربردی گسترده دارد. انواع تیرآهن را با مقاطع I و یا H از آلیاژهای گوناگون فولادین تولید می‌کنند و در کل برای ساخت اسکلت‌های فلزی و یا ساخت استراکچرهای صنعتی کارایی دارد.
  • خانه چهار نبش: نوعی لغات تخصصی عمران است که به هر نوع ساختمان‌هایی که از هر ۴ طرف آزاد هستند و از هر ۴ طرف به خیابان اصلی راه دارند گفته می‌شود.
  • خانه دو ممر: به ساختمان‌هایی گفته می‌شود که تنها از دو جبهه شمالی و جنوبی آزاد هستند و به خیابان راه دارند.
  • خانه دونبش (دوبر): به ساختمان‌هایی گفته می‌شود که از دو جبهه کنار هم و به شکل ال مانند آزاد هستند و به خیابان اصلی منتهی می‌شوند.
  • خانه سه نبش (سه‌بر): در لغات تخصصی عمران به ساختمان‌هایی گفته می‌شود که از سه جبهه شامل یک بر اصلی و دو بر فرعی آزاد هستند و در کنار خیابان قرار گرفته‌اند.
  • خرپا: خرپا از جمله اصطلاحات تخصصی رشته عمران است که به هر نوع سازه‌های باربر و مثلثی شکل گفته می‌شود. این نوع سازه‌ها برای تحمل بارهای خمشی کارایی دارند و از آنها در ساخت انواع سقف‌های بلند، پل‌ها و یا سازه‌های هوا و فضا استفاده می‌کنند. اعضای خرپا را با استفاده از اتصالات مفصلی به یکدیگر متصل می‌کنند.
  • دیوار باربر: به هر نوع دیوار که غیر از وزن خود در حال تحمل وزن طبقات بالاتر نیز می‌باشد در لغات تخصصی عمران دیوار باربر گفته می‌شود. این دیوارها وزن استاتیکی و دینامیکی سقف را به سمت فونداسیون سازه منتقل می‌کنند. از طرفی این دیوارها می‌توانند از نوع داخلی و یا خارجی باشند.
  • دیوار برشی: به هر نوع دیوار مهاربند گفته می‌شود که به ‌منظور کنترل بارهای جانبی مانند وزش بادهای شدید و یا وقوع زمین‌لرزه و... بر روی ساختمان طراحی می‌شوند. این نوع دیوارها عموماً در سمت خارجی ساختمان قرار دارند.
  • درز / خلل یا فرج (Interstital): به هر نوع شکاف و یا ترک و یا فضای باز شده و غیر خواسته در جداره سازه اصطلاحاً درز گفته می‌شود. این نوع شکاف‌های ناخواسته مستعد نفوذ رطوبت و ترک‌های عمیق و تخریب بافت کلی ساختمان هستند.
  • دینامیک (Dynamic): از اصطلاحات معماری است که به هر نوع عضو متحرک سازه‌ای و یا هر نوع بار متحرک بر روی سازه گفته می‌شود.
  • دیوار دیافراگمی (دیوار دوغابی): دیوار دیافراگمی از روش‌های مقاوم سازی جداره گودبرداری است که به پایداری خاک در حاشیه گود کمک می‌کند. دیوار دیافراگمی از جمله لغات تخصصی عمران است که در مرحله گودبرداری استفاده‌ شده و به هر نوع اجرای دیواره‌ی بتنی جهت جلوگیری از ریزش خاک گود گفته می‌شود. این نوع دیواره را توسط دستگاه‌های تخصصی به‌ نام گراب (Grab) اجرا می‌کنند.
  • رندر (Render): از جمله لغات تخصصی معماری است که در فاز طراحی سه‌بعدی پلان به ‌کار می‌رود. منظور از رندر (Render) یا همان پرداخت صحنه مدت‌ زمان لازم برای آن است که از یک پلان سه‌بعدی در نرم‌افزار مورد نظر خروجی گرفته شود.
  • سازه (Structure): به هر نوع ساختار مستقل عمرانی که با هدف انجام وظیفه‌ای خاص طراحی و ساخته شده باشد، اصطلاحاً سازه یا استراکچر (Structure) گفته می‌شود و از کاربردی ترین لغات تخصصی عمران است. هر سازه باید بر پایه الگوی معماری خاص و با فرم هندسی خاص طراحی ‌شده باشد. همچنین سازه‌ها باید از استحکام فیزیکی بالا و پایداری حداکثری برخوردار باشند.
  • سازه نگهبان: از جمله اصطلاحات تخصصی رشته عمران است که در مراحل گودبرداری مورد استفاده قرار می‌گیرد. این اصطلاح به هر نوع سازه جهت حفاظت از دیواره گود با هدف جلوگیری از ریزش آن گفته می‌شود.
  • سپر کوبی: نوعی روش پایدارسازی خاک در مراحل گودبرداری است. در این روش قطعات بزرگ فلزی و یا بتنی را به مانند سپرهای محافظ دور تا دور زمین گود بر روی جداره‌ها می‌کوبانند. حضور این سپرها از رانش خاک و ریزش جداره و تخریب سازه‌های هم‌جوار جلوگیری می‌کند.
  • سنجاقی: از جمله قطعات جانبی در طراحی آرماتور سازه‌های بتنی است که به شکل میلگردهای باریک و کوچک با خم شدگی از هر دو طرف شبیه به سنجاق طراحی شده‌اند. سنجاق در دسته‌بندی میلگردهای عرضی قرار می‌گیرد که به مانند قلاب دوخت عمل کرده و بخش‌های مختلف سازه آرماتور را به یکدیگر متصل می‌کند.
  • سنگ اسلب (Slab): به هر قطعه سنگ بزرگ و طبیعی با پهنه صاف برای استفاده در نما سازی و یا دیوارکشی ساختمان گفته می‌شود. قطعه سنگ‌های اسلب متفاوت هستند و در اندازه‌های گوناگون با ضخامت‌های متفاوتی عرضه می‌شوند.

اصطلاحات معماری و عمران

  • سولجر (Solger): یک نوع ابزار محافظتی برای نگهداری از شکل قالب‌های بتنی است. این ابزار می‌تواند از لحاظ هیدرواستاتیک فشار وارد شده از طرف حجم سنگین بتن را تحمل کرده و مانع از گسست قالب شود. از نگاه عملیاتی انواع سولجر از لغات تخصصی عمران و برای سیستم‌های حفاظتی و حمایتی از سازه‌های بتنی در مرحله بتن ‌ریزی هستند.
  • سیرکلاسیون (Circulation): از اصطلاحات معماری است که به استفاده‌ی حداکثری از فضای ساختمان گفته می‌شود. در طراحی هر فضای ساختمانی با دو نوع سیرکلاسیون از نوع افقی و یا عمودی مواجه هستیم. سیرکلاسیون عمودی شامل بهره‌مندی مفید از ارتفاع عمودی سازه است که به فضاها مانند راه پله و یا آسانسور و... اشاره می‌کند؛ اما سیرکلاسیون افقی برای استفاده مفید از محیط کلی ساختمان مانند راهرو و... اشاره دارد.
  • شاتکریت (Shotcrete): به هر نوع عملیات بتن پاشی در سطح ابزارهای دستی و یا ماشینی اصطلاحاً شاتکریت گفته می‌شود. بتن مخصوص شاتکریت از روان پذیری بالایی برخوردار است و این پروژه توسط پمپ‌های قدرتمند همراه با جریان هوا برای پاشیدن یکسره بتن بر روی سطوح انجام خواهد شد.
  • شمع: شمع در مدل‌های مختلف از جمله لغات تخصصی رشته عمران است که به هر نوع بولت بزرگ برای کوباندن در عمق خاک به‌ جهت تقویت خاک در پروژه‌های گودبرداری و یا پی سازی گفته می‌شود. انواع شمع از جنس فولادین، بتنی و حتی چوبی هستند و برای پایدارسازی خاک در زمین‌های سست کارایی دارند.
  • عمل‌آوری بتن (کیورینگ): کیورینگ از جمله پرکاربردترین لغات تخصصی عمران است که به بازه سخت شدن بتن اشاره می‌کند. عمل‌آوری بتن در یک دوره ۲۸ روزه انجام می‌شود که شامل مراحل سخت سازی بتن است. در این دوره بتن با از دست دادن رطوبت مقدار سختی حداکثری را به دست می‌آورد. برای طی شدن مناسب دوره کیورینگ (عمل‌آوری) مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها و تمهیدات برای هماهنگی در سرعت تبخیر آب و دوره هیدراتاسیون سیمان تدوین شده ‌است.
  • فولاد (Steel): از لغات تخصصی عمران است که به هر نوع آلیاژ کربن دار آهنی گفته می‌شود. انواع فولاد دارای 0.002 الی 2.1 درصد کربن هستند. خواص فولاد از قبیل سخت بودن، ارتجاعی بودن، ضد زنگ و یا ضد خش بودن و... به مقدار درصد کربن به ‌همراه دیگر عناصر و کنترل حرارت حین شکل‌گیری آن وابسته است. استفاده از فولاد چه برای ساخت اسکلت بتنی و اسکلت فلزی متداول است.
  • فونداسیون (پی): فونداسیون یا همان پی پایین‌ترین بخش اجرایی هر ساختمان یا سازه عمرانی است که برای انتقال بار مرده یا زنده سازه به زمین طراحی می‌شود. ساخت و اجرای فونداسیون نقش مهمی در ایستایی و استحکام کلی سازه‌های عمرانی دارد. انواع فونداسیون منفرد، نواری، گسترده و یا فونداسیون عمیق و شمع‌کوبی و... از جمله انواع تکنیک‌های ساخت پی هستند.
  • فضای داخلی / فضای خارجی (Interiority/Exteriority): به تفکیک فضاها از بخش‌های درونی و یا بیرونی ساختمان گفته می‌شود. بر این اساس هر نوع فضای محصور شده در پلان ساختمان اعم از سقف و یا بدون سقف فضای داخلی و هر نوع فضا خارج از چارچوب پلان ساختمان را فضای بیرونی می‌گویند.
  • فضای منفی / فضای مثبت (Negative/Positive Space): به تفکیک فضاهای ساختمان در بالاتر از خط تراز زمین یا خط تراز ساختمان گفته می‌شود. بر این اساس هر نوع فضا بالاتر از خط تراز تعریف فضای مثبت و پایین‌تر از آن تعریف فضای منفی است.
  • قاب خمشی: نوعی سیستم اتصال عمرانی است که در آن از اتصال گیردار برای وصل شدن تیر به ستون استفاده می‌کنند. مقدار سختی (صلبیت)، مقاومت فیزیکی، شکل‌پذیری و حتی مقاومت خمشی و برشی این قاب‌ها از طریق همان اتصال‌های گیردار تامین می‌شود.

قاب خمشی

  • کوریدور (Coridor): از جمله لغات تخصصی معماری است که به بخشی از پلان ساختمان در قسمت ورودی سازه با هدف تقسیم فضاها اشاره می‌کند. کوریدور نوعی راهرو است که محور اتصال فضاهای مختلف پلان ساختمان به یکدیگر است.
  • گروت (Grout): به هر نوع متریال پرکننده فضاهای خالی و یا ترک‌های بزرگ در سطوح عمرانی گفته می‌شود. انواع گروت را با استفاده از متریال‌های گوناگون مانند ترکیب آب، سیمان، ماسه و افزودنی‌های مختلف تهیه می‌کنند که برای پر کردن فضاهای خالی جهت جلوگیری از نفوذ آب و یا رطوبت و یا جلوگیری از تداوم فرسایش ساختمان و... کارایی دارد.
  • مته لیزری: نوعی مته با قابلیت اندازه‌گیری از راه دور است که با استفاده از مکانیزم لیزری کار می‌کند. با استفاده از این نوع مته می‌توانیم به ‌راحتی فواصل طولانی را اندازه‌گیری کرده و برخی دیگر از محاسبات مانند مقدار مساحت، اندازه زاویه و یا محاسبات فیثاغورث و... را انجام دهیم.
  • مش بندی: مش بندی از جمله اصطلاحات تخصصی مهندسی عمران است که به هر نوع مسلح کردن سطوح توسط میلگردها قبل ‌از عملیات بتن‌ریزی گفته می‌شود. در پروژه‌های مش بندی معمولاً میلگردهای طولی و یا عرضی را به ‌صورت موازی روی ‌هم قرار می‌دهند. محل تلاقی میلگردها نیز توسط سیم‌های نازک متصل خواهد شد.
  • مهار متقابل: از اصطلاحات تخصصی رشته عمران در مراحل گودبرداری است. مهار متقابل در اصل نوعی روش مقاوم‌سازی جداره‌های گود برای جلوگیری از رانش خاک است. از این تکنیک در گودبرداری با عرض کم و یا عمق زیاد خصوصاً در فضاهای محدود و پرتراکم شهری استفاده می‌کنند.
  • میخکوبی (Nailling): از لغات تخصصی عمران و از روش‌های پایدارسازی گود در مراحل مقدماتی ساخت سازه‌ها است. این روش از جمله تکنیک‌های مدرن، ساده و مقرون ‌به ‌صرفه برای پایدارسازی خاک در حین گودبرداری است و به وسیله کوباندن بولت‌های فلزی و یا بتنی در داخل خاک جداره گود انجام می‌شود.
  • مدولار (Modular): از لغات تخصصی معماری است که به هر نوع فضاسازی ساختاریافته از بخش‌های تفکیک شده اما وابسته به یکدیگر گفته می‌شود.

مدولار

  • مقیاس انسانی (Human Scale): از جمله لغات تخصصی معماری است که به اندازه‌گیری فضاهای ساختمانی با در نظر گرفتن ابعاد انسانی می‌پردازد. از این نوع مقیاس در طراحی و ساخت ماکت استفاده می‌کنند.
  • نازک‌کاری: به مراحل پس‌ از طراحی اسکلت سازه‌های عمرانی و ساختمان‌سازی گفته می‌شود. هر نوع پوشش نهایی که بر روی ساختار زیرین یا همان سفت‌کاری قرار می‌گیرد را اصطلاحاً نازک‌کاری می‌گویند. از نگاه کلی نازک‌کاری اجرای بخش‌های ظریف و حساس ساختمان‌ها است.
  • نما (Facade): در اصطلاحات تخصصی معماری به هر جبهه بیرونی ساختمان نما گفته می‌شود. برای طراحی ساختمان‌ها از انواع سبک‌های نماسازی مانند نمای کلاسیک، مدرن، گوتیک، روستیک و... استفاده می‌کنند. این بخش ساختمان در ریتم‌های هدفمند از خطوط عمودی و یا افقی و حتی خطوط منحنی شکل می‌گیرد.
  • نقشه اجرایی (Working Drawing): به نقشه‌های فاز اجرایی پروژه‌های عمرانی گفته می‌شود. عبارت نقشه اجرایی از اصطلاحات معماری است و به هر نوع نقشه در مرحله نهایی با نمایش کلیدی عناصر و جزئیات اجرایی ساختمان گفته می‌شود. در کل هر ساختمان دارای ۲ نوع نقشه است. نقشه‌های اول با فاز یک جهت اخذ مجوزهای لازم تدوین شده‌اند؛ اما نقشه‌های اجرایی با جزئیات کامل برای مراحل نهایی پروژه هستند.

لغات تخصصی عمران و معماری بسیار گسترده است که به ‌تنهایی می‌توانند یک فرهنگ تمام‌ عیار فنی و مهندسی باشند. البته بخش بزرگی از اصطلاحات تخصصی عمران و حتی معماری صرفاً کاربرد دانشگاهی دارد و کمتر در سطح پروژه‌های عملیاتی استفاده می‌شوند. آنچه به ‌عنوان اصطلاحات عمرانی در این مقاله قید کرده‌ایم، تنها بخشی کوچک اما مهم از واژه‌های کاربردی مهندسی عمران است. با این ‌وجود صدها واژه دیگر حضور دارند که به مفاهیم مختلفی از مهندسی عمران و معماری اشاره می‌کنند.

در این مقاله از متسل تلاش کردیم تا با کاربردی ترین لغات تخصصی عمران آشنا شوید. توصیه می‌کنیم که برای آشنایی با لغات تخصصی رشته عمران و معماری کتاب فرهنگ جامع این رشته‌ها را تهیه کنید. هر چند همه‌چیز به کسب تجربه وابسته است. بنابراین مادامیکه برای فعالیت حرفه‌ای در سطح انواع پروژه‌ها حاضر هستید، قدم به قدم با طیف بزرگ و کاربردی از اصطلاحات تخصصی رشته عمران آشنا می‌شوید.

معرفی اصطلاحات و لغات تخصصی عمران و معماری

برای فعالیت حرفه‌ای در هر رشته‌ای لازم است تا با اصطلاحات تخصصی آن رشته آشنایی داشته باشید. این موضوع در دنیای مهندسی هر چه پررنگ‌تر است. خصوصاً در مهندسی عمران و معماری که با انواع اصطلاحات و لغات کاملاً مهندسی شده روبرو هستیم. لغات تخصصی عمران گسترده است و اگر بخواهیم لیست کنیم، قطعاً به یک مرجع جامع فرهنگ لغت مهندسی شده نیاز داریم. همین نکته در لغات تخصصی معماری وجود دارد.

اصطلاحات تخصصی عمران برگرفته از تعاریف علمی و تجارب عملیاتی است و معمولاً تا خاک این رشته نخورده باشید، به ‌سادگی از تمامی این لغات و اصطلاحات سر در نمی‌آورید. بلد بودن اصطلاحات عمرانی باعث می‌شود تا هر چه ساده‌تر با مهندسین و کارفرما ارتباط برقرار کرده و حتی به ‌عنوان یک مهندس راحت‌تر با افراد هم‌صنف خود ارتباط بگیرید. اگر به هر دلیلی در هر زمینه از فعالیت‌های عمرانی حضور دارید، به اطلاعات جامع از اصطلاحات تخصصی مهندسی عمران و معماری نیاز دارید. در این مقاله از متسل موتور جستجوی تخصصی صنعت ساختمان به معرفی برخی از مهمترین و کاربردی‌ترین اصطلاحات و لغات تخصصی عمران و معماری اشاره می‌کنیم. به یاد داشته باشید که برای خرید قطعه بتنی می‌توانید از طریق مت سل اقدام کنید.

لغات تخصصی عمران و معماری

فهرست اصطلاحات و لغات تخصصی مهندسی عمران و معماری

این فهرست از لغات تخصصی عمران با توجه به حروف الفبا در نظر گرفته شده ‌است. همچنین به ‌علت نزدیکی ارتباط کاری مهندس عمران با رشته معماری از تمامی اصطلاحات هر دو مهندسی به شکل یک‌جا با در نظر گرفتن حروف الفباء از روی ترجمه لغات انگلیسی در این فهرست اقدام شده ‌است. برای آشنایی با لغات تخصصی عمران با ما همراه شوید:

  • اپوکسی: هر نوع پوشش گرمازا با سختی فوق‌العاده برای پوشاندن درزها و یا حفره‌ها در مهندسی عمران است. اپوکسی نوعی ترکیب دو جزئی از رزین و ماده سخت کننده است که در مهندسی عمران برای پوشاندن سطوح به‌ جهت ضدآب کردن و یا جلوگیری از گسترش ترک‌ها و یا به ‌عنوان چسب استفاده می‌شود.
  • اسکافولد: از رایج‌ترین اصطلاحات تخصصی رشته عمران است که به نوعی داربست مثلثی شکل گفته می‌شود. این نوع داربست با استفاده از لوله‌هایی در اندازه‌های استاندارد تهیه شده که به یکدیگر جوش داده می‌شوند.

اسکافولد

  • انکراژ: به هر نوع مهاربند جاسازی ‌شده در خاک یا سنگ گفته می‌شود. انکراژ از لغات تخصصی عمران است که برای مهار سازه‌های در حال ساخت و انتقال وزن به زمین کارایی دارد. با استفاده از تکنیک انکراژ می‌توانیم خاک زیر پای سازه‌های عمرانی را پایدارسازی کنیم.
  • ارگونومی (Ergonomy): از جمله لغات تخصصی عمران است که در این سال‌های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است و به هر نوع فضاسازی و یا طراحی دکوراسیون بر مبنای راحتی حین استفاده از آنها گفته می‌شود. ملزومات ارگونومیک لزوماً برای استراحت نیستند؛ بلکه ابزارهایی برای کارکرد بدون آسیب به بدن انسان می‌باشند.
  • آرماتور: به انواع میلگرد و یا هر نوع سازه فلزی ساخته‌ شده با مقاطع فولادین با هدف تولید بتن مسلح گفته می‌شود. به ‌این ‌ترتیب بخش‌هایی مانند خاموت و یا سنجاقک نیز در الحاقی آرماتور هستند. آرماتور از رایج‌ترین اصطلاحات عمرانی است که تماماً در سطح سازه‌ها و قطعات بتنی کارایی دارد.
  • آی پی ای (IPE): این اصطلاح مخفف عبارت I Profile Eroeenne است که به‌ معنای تیرآهن نیم پهن سایز شده براساس استاندارد اروپایی است. تیرآهن IPE از کاربردی‌ترین قطعات فولادی در صنعت ساختمان است و شکل مقطع آن ظاهری مانند I انگلیسی دارد. از طرفی مقدار ضخامت بال‌های جانبی و محور مرکزی این تیرآهن در تمام طول آن یکسان است.
  • آتش‌بند (Fire Proofing): از جمله اصطلاحات تخصصی مهندسی عمران است که به ساختارهای مقاوم در برابر تهاجم آتش گفته می‌شود. از آتش بندها برای عایق‌بندی انواع بازشوی ساختمان و اتصالات آنها در مقابل تهاجم آتش استفاده می‌کنند.
  • بازسازی: بازسازی از لغات تخصصی معماری است که در مهندسی عمران نیز موارد کاربرد گسترده‌ای دارد. این واژه به ‌معنای هر نوع اقدام برای تعمیر و یا نوساز کردن بخش‌های قدیمی ساختمان بدون نیاز به حذف کامل بنا است. در بازسازی برای نوسازی نما، تأسیسات، مکانیکال، بازشوها، سقف و دکوراسیون داخلی ساختمان با تغییرات جزئی بدون دخالت در سازه اصلی اقدام می‌کنند.
  • بار (Load): به هر نوع نیروی مؤثر وارد شده بر هر عضو سازه اصطلاحاً بار گفته می‌شود که خود به دو گروه بارهای دینامیکی (زنده) و بارهای استاتیکی (مرده) تفکیک می‌شوند. بار مرده (Dead Load) از لغات تخصصی عمران هر نوع وزن دائمی بر روی عضو سازه است که می‌تواند وزن کلی ساختمان باشد. در مقابل بارهای زنده به هر نوع وزن متحرک مانند وسایل نقلیه و یا تردد آدم‌ها و حتی وسایل خانه در ساختمان گفته می‌شود.
  • بافت شهری یا ساختمانی (Fabric Urban/Building): به مجموعه‌ای از فضاهای یکنواخت شهری و یا ساختمانی گفته می‌شود. این ساختمان‌ها طراحی و کاربرد مستقل دارند؛ اما در کنار هم یک سبک معماری مشترک از ساختار شهری و یا مجموعه ساختمان را ایجاد می‌کنند.
  • بتن (Concrete): بتن بدون تردید رایج‌ترین و کاربردی‌ترین لغات تخصصی مهندسی عمران است که به هر نوع متریال ترکیبی ساخته ‌شده از شن، ماسه، سیمان پرتلند و آب به ‌همراه انواع افزودنی‌های بتن اشاره می‌کند. بتن نوعی خمیر سیمانی است که قابلیت شکل‌پذیری دارد و پس‌ از مدتی سخت شده تا سازه‌های محکم را شکل بدهد.
  • بتن کرمو: یکی از لغات تخصصی عمران است و به مشکلات بتن در صورت عدم عمل‌آوری مناسب اشاره می کند که به شکل حفره‌ها و فضاهای خالی کوچک و بزرگ در سطح و عمق بتن ظاهر می‌شود. این حالت را اصطلاحاً بتن لاله زنبوری نیز می‌گویند که در کل ساختار ضعیفی دارد و نمی‌توانیم به استفاده از این نوع بتن در سازه‌های بزرگ اعتماد کنیم.
  • بتن مسلح: بتن مسلح و یا بتن آرمه به هر نوع ساختار بتنی همراه با شبکه آرماتور یا همان میلگرد گفته می‌شود. نوع شبکه میلگردی برای ساخت بتن مسلح متفاوت است و می‌تواند با قرار گرفتن میلگردهای عمودی مهار شده با خاموت باشد و یا به شکل توری‌های تقویتی در عمق بتن طراحی گردند.
  • بنتونیت: بنتونیت نوعی ماده معدنی است که به شکل طبیعی استخراج می‌شود و بر پایه اسمکتیت رسی ساخته شده است. این ماده با تبدیل خاکسترهای آتش‌فشانی به مینرال‌های رسی در محیط‌های دریایی ساخته می‌شود.
  • بلندمرتبه (High-rise): به ساختمان‌های آپارتمانی که ارتفاع آنها کمتر از ۱۵۰ متر باشد، اصطلاحاً ساختمان High-rise یا همان بلندمرتبه گفته می‌شود.
  • پست پروداکشن (Post Production): به هر نوع فعالیت برای بهره‌مندی از ظاهر هر چه طبیعی‌تر در مهندسی معماری گفته می‌شود. پست پروداکشن مرحله‌ی پس ‌از ساخت مدل‌های سه‌بعدی در مقدمات نقشه‌های معماری است. معماران پس‌ از تدوین نقشه‌های سه‌بعدی در Revit و یا 3DSMAX و... با انتقال تصویر رندر شده در نرم‌افزارها مانند فتوشاپ برای مرحله پست پروداکشن اقدام می‌کنند.
  • پلان ستون گذاری: از اصطلاحات معماری است که به نوعی نقشه برای تعریف مکان دقیق ستون‌ها اشاره می‌کند. در این پلان طرح شماتیک اما دقیق از موقعیت ستون‌های ساختمان ترسیم می‌شود. پلان ستون گذاری در کنار پلان آکس بندی و پلان تیپ بندی ستون از جمله مهمترین وظایف معماری است.
  • پارامتریک (Parametric): به طراحی پلان ساختمان با در نظر گرفتن معیارهایی از پیش ‌تعیین ‌شده می‌گویند. ساختار پارامتریک نوعی ساختار مدرن با رعایت اصولی اثبات شده ‌است.
  • پیلوت (Pilotis): به واحدهای مستقل از فضاهای ساختمانی در کنار هم گفته می‌شود. هر پیلوت می‌تواند یک مجموعه مستقل معماری باشد. مادامیکه قرار است تا در یک ساختار کلی مورد ارزیابی قرار بگیرد.
  • تاپ دان (Top-Down): نوعی روش پایدارسازی گودبرداری ساختمان است. در این روش بخش رویی سازه که بالاتر از سطح تراز زمین قرار دارد، هم‌زمان با پیشروی طبقات زیرزمینی در اجرای عملیات گودبرداری انجام می‌شود.
  • تراز لیزری: تراز لیزری یکی از مهمترین ابزارها در مهندسی عمران است که به ‌منظور تشخیص تراز بودن سطوح و سنجش مقدار شیب و حتی عمود بودن سطوح در اندازه‌های بزرگ کارایی دارد.
  • ترکیب فضایی (Spatial Composition): نوعی تکنیک برای خلق فضاهای متنوع در مهندسی عمران و معماری است. منظور از ترکیب فضایی هر نوع ایجاد فضاهای چند وجهی در یک پلان گسترده ساختمان است.
  • تیر: از رایج‌ترین لغات تخصصی عمران است و در کل به هر نوع اعضای باربر افقی سازه گفته می‌شود. در ساختمان‌ها از تیرها برای تحمل تنش‌های حاصل از نیروهای برشی و لنگرهای خمشی استفاده می‌کنند.
  • تیرآهن: نوعی پروفیل بزرگ و بسیار مقاوم فلزی است که در ساختمان‌سازی کاربردی گسترده دارد. انواع تیرآهن را با مقاطع I و یا H از آلیاژهای گوناگون فولادین تولید می‌کنند و در کل برای ساخت اسکلت‌های فلزی و یا ساخت استراکچرهای صنعتی کارایی دارد.
  • خانه چهار نبش: نوعی لغات تخصصی عمران است که به هر نوع ساختمان‌هایی که از هر ۴ طرف آزاد هستند و از هر ۴ طرف به خیابان اصلی راه دارند گفته می‌شود.
  • خانه دو ممر: به ساختمان‌هایی گفته می‌شود که تنها از دو جبهه شمالی و جنوبی آزاد هستند و به خیابان راه دارند.
  • خانه دونبش (دوبر): به ساختمان‌هایی گفته می‌شود که از دو جبهه کنار هم و به شکل ال مانند آزاد هستند و به خیابان اصلی منتهی می‌شوند.
  • خانه سه نبش (سه‌بر): در لغات تخصصی عمران به ساختمان‌هایی گفته می‌شود که از سه جبهه شامل یک بر اصلی و دو بر فرعی آزاد هستند و در کنار خیابان قرار گرفته‌اند.
  • خرپا: خرپا از جمله اصطلاحات تخصصی رشته عمران است که به هر نوع سازه‌های باربر و مثلثی شکل گفته می‌شود. این نوع سازه‌ها برای تحمل بارهای خمشی کارایی دارند و از آنها در ساخت انواع سقف‌های بلند، پل‌ها و یا سازه‌های هوا و فضا استفاده می‌کنند. اعضای خرپا را با استفاده از اتصالات مفصلی به یکدیگر متصل می‌کنند.
  • دیوار باربر: به هر نوع دیوار که غیر از وزن خود در حال تحمل وزن طبقات بالاتر نیز می‌باشد در لغات تخصصی عمران دیوار باربر گفته می‌شود. این دیوارها وزن استاتیکی و دینامیکی سقف را به سمت فونداسیون سازه منتقل می‌کنند. از طرفی این دیوارها می‌توانند از نوع داخلی و یا خارجی باشند.
  • دیوار برشی: به هر نوع دیوار مهاربند گفته می‌شود که به ‌منظور کنترل بارهای جانبی مانند وزش بادهای شدید و یا وقوع زمین‌لرزه و... بر روی ساختمان طراحی می‌شوند. این نوع دیوارها عموماً در سمت خارجی ساختمان قرار دارند.
  • درز / خلل یا فرج (Interstital): به هر نوع شکاف و یا ترک و یا فضای باز شده و غیر خواسته در جداره سازه اصطلاحاً درز گفته می‌شود. این نوع شکاف‌های ناخواسته مستعد نفوذ رطوبت و ترک‌های عمیق و تخریب بافت کلی ساختمان هستند.
  • دینامیک (Dynamic): از اصطلاحات معماری است که به هر نوع عضو متحرک سازه‌ای و یا هر نوع بار متحرک بر روی سازه گفته می‌شود.
  • دیوار دیافراگمی (دیوار دوغابی): دیوار دیافراگمی از روش‌های مقاوم سازی جداره گودبرداری است که به پایداری خاک در حاشیه گود کمک می‌کند. دیوار دیافراگمی از جمله لغات تخصصی عمران است که در مرحله گودبرداری استفاده‌ شده و به هر نوع اجرای دیواره‌ی بتنی جهت جلوگیری از ریزش خاک گود گفته می‌شود. این نوع دیواره را توسط دستگاه‌های تخصصی به‌ نام گراب (Grab) اجرا می‌کنند.
  • رندر (Render): از جمله لغات تخصصی معماری است که در فاز طراحی سه‌بعدی پلان به ‌کار می‌رود. منظور از رندر (Render) یا همان پرداخت صحنه مدت‌ زمان لازم برای آن است که از یک پلان سه‌بعدی در نرم‌افزار مورد نظر خروجی گرفته شود.
  • سازه (Structure): به هر نوع ساختار مستقل عمرانی که با هدف انجام وظیفه‌ای خاص طراحی و ساخته شده باشد، اصطلاحاً سازه یا استراکچر (Structure) گفته می‌شود و از کاربردی ترین لغات تخصصی عمران است. هر سازه باید بر پایه الگوی معماری خاص و با فرم هندسی خاص طراحی ‌شده باشد. همچنین سازه‌ها باید از استحکام فیزیکی بالا و پایداری حداکثری برخوردار باشند.
  • سازه نگهبان: از جمله اصطلاحات تخصصی رشته عمران است که در مراحل گودبرداری مورد استفاده قرار می‌گیرد. این اصطلاح به هر نوع سازه جهت حفاظت از دیواره گود با هدف جلوگیری از ریزش آن گفته می‌شود.
  • سپر کوبی: نوعی روش پایدارسازی خاک در مراحل گودبرداری است. در این روش قطعات بزرگ فلزی و یا بتنی را به مانند سپرهای محافظ دور تا دور زمین گود بر روی جداره‌ها می‌کوبانند. حضور این سپرها از رانش خاک و ریزش جداره و تخریب سازه‌های هم‌جوار جلوگیری می‌کند.
  • سنجاقی: از جمله قطعات جانبی در طراحی آرماتور سازه‌های بتنی است که به شکل میلگردهای باریک و کوچک با خم شدگی از هر دو طرف شبیه به سنجاق طراحی شده‌اند. سنجاق در دسته‌بندی میلگردهای عرضی قرار می‌گیرد که به مانند قلاب دوخت عمل کرده و بخش‌های مختلف سازه آرماتور را به یکدیگر متصل می‌کند.
  • سنگ اسلب (Slab): به هر قطعه سنگ بزرگ و طبیعی با پهنه صاف برای استفاده در نما سازی و یا دیوارکشی ساختمان گفته می‌شود. قطعه سنگ‌های اسلب متفاوت هستند و در اندازه‌های گوناگون با ضخامت‌های متفاوتی عرضه می‌شوند.

اصطلاحات معماری و عمران

  • سولجر (Solger): یک نوع ابزار محافظتی برای نگهداری از شکل قالب‌های بتنی است. این ابزار می‌تواند از لحاظ هیدرواستاتیک فشار وارد شده از طرف حجم سنگین بتن را تحمل کرده و مانع از گسست قالب شود. از نگاه عملیاتی انواع سولجر از لغات تخصصی عمران و برای سیستم‌های حفاظتی و حمایتی از سازه‌های بتنی در مرحله بتن ‌ریزی هستند.
  • سیرکلاسیون (Circulation): از اصطلاحات معماری است که به استفاده‌ی حداکثری از فضای ساختمان گفته می‌شود. در طراحی هر فضای ساختمانی با دو نوع سیرکلاسیون از نوع افقی و یا عمودی مواجه هستیم. سیرکلاسیون عمودی شامل بهره‌مندی مفید از ارتفاع عمودی سازه است که به فضاها مانند راه پله و یا آسانسور و... اشاره می‌کند؛ اما سیرکلاسیون افقی برای استفاده مفید از محیط کلی ساختمان مانند راهرو و... اشاره دارد.
  • شاتکریت (Shotcrete): به هر نوع عملیات بتن پاشی در سطح ابزارهای دستی و یا ماشینی اصطلاحاً شاتکریت گفته می‌شود. بتن مخصوص شاتکریت از روان پذیری بالایی برخوردار است و این پروژه توسط پمپ‌های قدرتمند همراه با جریان هوا برای پاشیدن یکسره بتن بر روی سطوح انجام خواهد شد.
  • شمع: شمع در مدل‌های مختلف از جمله لغات تخصصی رشته عمران است که به هر نوع بولت بزرگ برای کوباندن در عمق خاک به‌ جهت تقویت خاک در پروژه‌های گودبرداری و یا پی سازی گفته می‌شود. انواع شمع از جنس فولادین، بتنی و حتی چوبی هستند و برای پایدارسازی خاک در زمین‌های سست کارایی دارند.
  • عمل‌آوری بتن (کیورینگ): کیورینگ از جمله پرکاربردترین لغات تخصصی عمران است که به بازه سخت شدن بتن اشاره می‌کند. عمل‌آوری بتن در یک دوره ۲۸ روزه انجام می‌شود که شامل مراحل سخت سازی بتن است. در این دوره بتن با از دست دادن رطوبت مقدار سختی حداکثری را به دست می‌آورد. برای طی شدن مناسب دوره کیورینگ (عمل‌آوری) مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها و تمهیدات برای هماهنگی در سرعت تبخیر آب و دوره هیدراتاسیون سیمان تدوین شده ‌است.
  • فولاد (Steel): از لغات تخصصی عمران است که به هر نوع آلیاژ کربن دار آهنی گفته می‌شود. انواع فولاد دارای 0.002 الی 2.1 درصد کربن هستند. خواص فولاد از قبیل سخت بودن، ارتجاعی بودن، ضد زنگ و یا ضد خش بودن و... به مقدار درصد کربن به ‌همراه دیگر عناصر و کنترل حرارت حین شکل‌گیری آن وابسته است. استفاده از فولاد چه برای ساخت اسکلت بتنی و اسکلت فلزی متداول است.
  • فونداسیون (پی): فونداسیون یا همان پی پایین‌ترین بخش اجرایی هر ساختمان یا سازه عمرانی است که برای انتقال بار مرده یا زنده سازه به زمین طراحی می‌شود. ساخت و اجرای فونداسیون نقش مهمی در ایستایی و استحکام کلی سازه‌های عمرانی دارد. انواع فونداسیون منفرد، نواری، گسترده و یا فونداسیون عمیق و شمع‌کوبی و... از جمله انواع تکنیک‌های ساخت پی هستند.
  • فضای داخلی / فضای خارجی (Interiority/Exteriority): به تفکیک فضاها از بخش‌های درونی و یا بیرونی ساختمان گفته می‌شود. بر این اساس هر نوع فضای محصور شده در پلان ساختمان اعم از سقف و یا بدون سقف فضای داخلی و هر نوع فضا خارج از چارچوب پلان ساختمان را فضای بیرونی می‌گویند.
  • فضای منفی / فضای مثبت (Negative/Positive Space): به تفکیک فضاهای ساختمان در بالاتر از خط تراز زمین یا خط تراز ساختمان گفته می‌شود. بر این اساس هر نوع فضا بالاتر از خط تراز تعریف فضای مثبت و پایین‌تر از آن تعریف فضای منفی است.
  • قاب خمشی: نوعی سیستم اتصال عمرانی است که در آن از اتصال گیردار برای وصل شدن تیر به ستون استفاده می‌کنند. مقدار سختی (صلبیت)، مقاومت فیزیکی، شکل‌پذیری و حتی مقاومت خمشی و برشی این قاب‌ها از طریق همان اتصال‌های گیردار تامین می‌شود.

قاب خمشی

  • کوریدور (Coridor): از جمله لغات تخصصی معماری است که به بخشی از پلان ساختمان در قسمت ورودی سازه با هدف تقسیم فضاها اشاره می‌کند. کوریدور نوعی راهرو است که محور اتصال فضاهای مختلف پلان ساختمان به یکدیگر است.
  • گروت (Grout): به هر نوع متریال پرکننده فضاهای خالی و یا ترک‌های بزرگ در سطوح عمرانی گفته می‌شود. انواع گروت را با استفاده از متریال‌های گوناگون مانند ترکیب آب، سیمان، ماسه و افزودنی‌های مختلف تهیه می‌کنند که برای پر کردن فضاهای خالی جهت جلوگیری از نفوذ آب و یا رطوبت و یا جلوگیری از تداوم فرسایش ساختمان و... کارایی دارد.
  • مته لیزری: نوعی مته با قابلیت اندازه‌گیری از راه دور است که با استفاده از مکانیزم لیزری کار می‌کند. با استفاده از این نوع مته می‌توانیم به ‌راحتی فواصل طولانی را اندازه‌گیری کرده و برخی دیگر از محاسبات مانند مقدار مساحت، اندازه زاویه و یا محاسبات فیثاغورث و... را انجام دهیم.
  • مش بندی: مش بندی از جمله اصطلاحات تخصصی مهندسی عمران است که به هر نوع مسلح کردن سطوح توسط میلگردها قبل ‌از عملیات بتن‌ریزی گفته می‌شود. در پروژه‌های مش بندی معمولاً میلگردهای طولی و یا عرضی را به ‌صورت موازی روی ‌هم قرار می‌دهند. محل تلاقی میلگردها نیز توسط سیم‌های نازک متصل خواهد شد.
  • مهار متقابل: از اصطلاحات تخصصی رشته عمران در مراحل گودبرداری است. مهار متقابل در اصل نوعی روش مقاوم‌سازی جداره‌های گود برای جلوگیری از رانش خاک است. از این تکنیک در گودبرداری با عرض کم و یا عمق زیاد خصوصاً در فضاهای محدود و پرتراکم شهری استفاده می‌کنند.
  • میخکوبی (Nailling): از لغات تخصصی عمران و از روش‌های پایدارسازی گود در مراحل مقدماتی ساخت سازه‌ها است. این روش از جمله تکنیک‌های مدرن، ساده و مقرون ‌به ‌صرفه برای پایدارسازی خاک در حین گودبرداری است و به وسیله کوباندن بولت‌های فلزی و یا بتنی در داخل خاک جداره گود انجام می‌شود.
  • مدولار (Modular): از لغات تخصصی معماری است که به هر نوع فضاسازی ساختاریافته از بخش‌های تفکیک شده اما وابسته به یکدیگر گفته می‌شود.

مدولار

  • مقیاس انسانی (Human Scale): از جمله لغات تخصصی معماری است که به اندازه‌گیری فضاهای ساختمانی با در نظر گرفتن ابعاد انسانی می‌پردازد. از این نوع مقیاس در طراحی و ساخت ماکت استفاده می‌کنند.
  • نازک‌کاری: به مراحل پس‌ از طراحی اسکلت سازه‌های عمرانی و ساختمان‌سازی گفته می‌شود. هر نوع پوشش نهایی که بر روی ساختار زیرین یا همان سفت‌کاری قرار می‌گیرد را اصطلاحاً نازک‌کاری می‌گویند. از نگاه کلی نازک‌کاری اجرای بخش‌های ظریف و حساس ساختمان‌ها است.
  • نما (Facade): در اصطلاحات تخصصی معماری به هر جبهه بیرونی ساختمان نما گفته می‌شود. برای طراحی ساختمان‌ها از انواع سبک‌های نماسازی مانند نمای کلاسیک، مدرن، گوتیک، روستیک و... استفاده می‌کنند. این بخش ساختمان در ریتم‌های هدفمند از خطوط عمودی و یا افقی و حتی خطوط منحنی شکل می‌گیرد.
  • نقشه اجرایی (Working Drawing): به نقشه‌های فاز اجرایی پروژه‌های عمرانی گفته می‌شود. عبارت نقشه اجرایی از اصطلاحات معماری است و به هر نوع نقشه در مرحله نهایی با نمایش کلیدی عناصر و جزئیات اجرایی ساختمان گفته می‌شود. در کل هر ساختمان دارای ۲ نوع نقشه است. نقشه‌های اول با فاز یک جهت اخذ مجوزهای لازم تدوین شده‌اند؛ اما نقشه‌های اجرایی با جزئیات کامل برای مراحل نهایی پروژه هستند.

لغات تخصصی عمران و معماری بسیار گسترده است که به ‌تنهایی می‌توانند یک فرهنگ تمام‌ عیار فنی و مهندسی باشند. البته بخش بزرگی از اصطلاحات تخصصی عمران و حتی معماری صرفاً کاربرد دانشگاهی دارد و کمتر در سطح پروژه‌های عملیاتی استفاده می‌شوند. آنچه به ‌عنوان اصطلاحات عمرانی در این مقاله قید کرده‌ایم، تنها بخشی کوچک اما مهم از واژه‌های کاربردی مهندسی عمران است. با این ‌وجود صدها واژه دیگر حضور دارند که به مفاهیم مختلفی از مهندسی عمران و معماری اشاره می‌کنند.

در این مقاله از متسل تلاش کردیم تا با کاربردی ترین لغات تخصصی عمران آشنا شوید. توصیه می‌کنیم که برای آشنایی با لغات تخصصی رشته عمران و معماری کتاب فرهنگ جامع این رشته‌ها را تهیه کنید. هر چند همه‌چیز به کسب تجربه وابسته است. بنابراین مادامیکه برای فعالیت حرفه‌ای در سطح انواع پروژه‌ها حاضر هستید، قدم به قدم با طیف بزرگ و کاربردی از اصطلاحات تخصصی رشته عمران آشنا می‌شوید.