مراحل ثبت معدن شن و ماسه

مراحل ثبت معدن شن و ماسه از ابتدا تا انتها

برداشت شن و ماسه از بستر رودخانه‌ها و یا دامنه کوه‌ها و خرد کردن سنگ‌ها در کل یک پروسه معدنی است. هر نوع مکان برای عملیات برداشت شن و ماسه در فهرست معادن قرار گرفته و لازم است تا جهت هر نوع فعالیت مجوزهای لازم را تهیه کنید. اولین قدم ثبت معدن شن و ماسه است.

مراحل ثبت معدن شن و ماسه پروسه نسبتاً طولانی است که شامل دریافت مجوز فعالیت از چندین نهاد و سازمان دولتی می‌شود. وزارت صنعت و معدن، استانداری‌ها، سازمان محیط ‌زیست و… متولیان این امر هستند و در مراحل ثبت معدن شن و ماسه نقش دارند. از طرفی لازم است تا فرد متقاضی برخی مدارک هویتی و تخصصی را تهیه کرده و توانایی فنی کافی راه‌اندازی تجهیزات معدنی در صنعت شن و ماسه را دارا باشد. در این مقاله از گروه مت سل موتور جستجوی تخصصی صنعت ساختمان به بررسی شرایط ثبت معدن شن و ماسه می‌پردازیم و مراحل آن را از جنبه‌های حقوقی، فنی و قانونی بررسی می‌کنیم.

شرایط عمومی ثبت معدن شن و ماسه

طبق قانون هر کسی نمی‌تواند برای ثبت معدن شن و ماسه اقدام کند. بندهای قانونی جهت جلوگیری از سوءاستفاده‌های دولتی برای ثبت معدن توسط برخی افراد محدودیت‌هایی قائل شده‌ است. در کل متقاضی دارای شرایط لازم جهت ثبت معدن شن و ماسه باید شرایط زیر را داشته باشد:

  • به سن رشد رسیده باشد. این سن ۱۸ سال کامل است.
  • از کارکنان رسمی دولت در وزارت معادن و فلزات و حتی شرکت‌ها و سازمان‌های وابسته این وزارت‌خانه نباشد. در صورت قطع همکاری حداقل 1 سال از پایان اشتغال آنها در وزارت‌خانه مذکور و شرکت‌های تابعه گذشته باشد.
  • افراد با سمت‌های رده بالای دولتی از قبیل نخست‌وزیر، وزیران، نمایندگان مجلس و… نباشد.
  • سفیر، استاندار، شهردار و نماینده انجمن شهری نباشد.
  • از کارمندان و صاحب‌ منصبان کشوری، سازمان‌های وابسته و حتی شهرداری‌ها نباشد.
  • از کارمندان سازمان‌ها و یا بنگاه‌های وابسته به سازمان‌های دولتی و یا شهرداری‌ها نباشد.
  • از افرادی که به هر شکلی از خزانه دولت و یا مجلس و دیگر مؤسسات دولتی حقوق و یا مقرری دریافت می‌کنند نیز نباشد.  (البته این بند شامل حقوق بازنشستگی نخواهد شد)
  • از مدیران و کارکنان بنگاه‌های وابسته به دولت یا شهرداری‌ها نباشد.

موارد استثناء شرایط ثبت معدن شن و ماسه

در بخش قبلی طیف بزرگی از کارکنان، کارمندان و صاحب‌ منصبان دولتی را ذکر کردیم که طبق قانون امکان ثبت معدن شن و ماسه را ندارند. در این ‌میان با طیف بزرگی از افراد فعال در شرکت‌های سهامی خاص و یا عام روبه‌رو هستیم که به نوعی محل فعالیت آنها وابسته به نهادهای دولتی است. این افراد در فهرست کارکنان دولت قرار نمی‌گیرند؛ اما به ‌هر حال از شرکت‌های وابسته به منافع دولتی بهره‌مند هستند. قانون برای چنین افرادی موارد استثنا پیش‌ بینی کرده ‌است:

  • شرکت‌ها و مؤسساتی که تعداد صاحبان سهام آنها بیش ‌از ۱۵۰ نفر است و هیچ یک از افراد سهام‌دار شرکت بیش ‌از ۵ درصد سهام آن را ندارند، می‌توانند مجری ثبت معدن شن و ماسه شوند.
  • شرکت‌ها و مؤسساتی که کمتر از ۵ درصد سهام و یا سرمایه آنها در اختیار افراد رده بالای دولتی است و یا در مجموع کمتر از ۲۰ درصد دارایی شرکت متعلق به صاحب‌ منصبان دولتی است، می‌توانند مجری ثبت معدن شن و ماسه باشند.

در هر صورت این شرکت‌ها و یا مؤسسات خصوصی زمانی می‌توانند برای ثبت و بهره‌برداری از معادن شن و ماسه اقدام کنند که مدیریت آنها توسط افراد با سمت دولتی انجام نشود.

منطقه محل معدن آزاد باشد

هم‌زمان که شما برای طی شدن مراحل ثبت معدن اقدام می‌کنید و قرار است یک موقعیت جغرافیایی را معرفی کنید، ممکن است افراد دیگری نیز در حال طی شدن این پروسه باشند و یا از قبل مراحل کشف و مجوز ثبت و بهره‌برداری را دریافت کرده باشند. در این ‌صورت نمی‌توانید برای مکان‌هایی که از قبل مجوز کشف و بهره‌برداری آن توسط شخص و یا شرکتی دیگر اخذ شده، اقدام کنید. خیلی خلاصه باید منطقه مورد درخواست شما برای ثبت معدن شن و ماسه آزاد باشد.

وزارت معادن و فلزات مجری ثبت درخواست‌ها و صدور مجوزها است. قاعدتاً برای استعلام شرایط آزاد بودن مکان مورد نظر باید از طریق همین وزارت‌خانه اقدام کنید. وزارت‌خانه در صورت آزاد بودن، محدوده مورد درخواست را به ‌نام متقاضی حفظ می‌کند و موظف است تا در مدت زمان تعیین ‌شده مشخصات محدوده ثبت ‌شده را ابلاغ کند. پس ‌از تأیید نهایی وزارت‌خانه افراد می‌توانند مراحل مقدماتی ثبت معدن شن و ماسه را آغاز کنند. به ‌طور کلی هر محدوده از مناطق جغرافیایی که قبلاً توسط افرادی دیگر جهت انجام امور اکتشافی و یا بهره‌برداری ثبت نشده باشد را به‌ عنوان منطقه آزاد معرفی می‌کنند.

بررسی بلامعارض بودن منطقه

علاوه‌بر آزاد بودن برای ثبت معدن شن و ماسه باید بلامعارض بودن را نیز بررسی کنید. برای اینکار باید درخواست کتبی جهت صدور پروانه اکتشاف و بهره‌برداری در وزارت‌خانه داده شود. اداره کل معادن و فلزات ظرف حداکثر ۷ روز اداری در نامه‌ای به شخص متقاضی شرایط بلامعارض بودن کل محوطه و یا بخشی از آن را اعلام می‌کند. در صورتی ‌که منطقه مورد درخواست بلامعارض باشد، می‌توانید برای مراحل قانونی بهره‌برداری شن و ماسه اقدام کنید.

مناطق بلامعارض به محوطه‌هایی گفته می‌شود که از قبل توسط کسانی دیگر برای ثبت آنها اقدام شده اما در بازه طولانی جهت بهره‌برداری، اقدام جدی صورت نگرفته است. به نوعی محوطه پتانسیل تبدیل شدن به معدن شن و ماسه را دارد؛ اما رها شده ‌است. در این ‌صورت واگذاری آن از نظر قانونی امکان‌پذیر است. البته زمانی این کار انجام می‌شود که برای مجوز بلامعارض اقدام کنید.

مدارک مورد نیاز ثبت معدن شن و ماسه

تا اینجا مراحل قانونی تعیین موقعیت جغرافیایی احداث معدن شن و ماسه را پشت ‌سر گذاشته‌ایم. طبق قانون از افراد مجاز ثبت معدن هستیم و محدوده مورد نظر ما یا ثبت نشده و یا بلامعارض است. حالا وقت آن است که مدارک ثبت معدن را ارائه کنیم. طبق قانون پس‌ از تعیین تکلیف بلامعارض شدن محدوده معدنی، افراد متقاضی موظف هستند که در مدت حداکثر ۲ ماه مدارک ثبت معدن شن و ماسه را تهیه کرده و در اختیار سازمان صنایع و معادن قرار دهند. این مدارک به‌ قرار زیر هستند:

  • تکمیل و ارائه تعهدنامه انجام عملیات اکتشاف و بهره‌برداری طبق اصول فنی ضوابط وزارت صنایع و معادن
  • معرفی یک نفر مسئول فنی معدن که مورد تأیید سازمان صنایع و معادن باشد. این فرد کسی است که اداره تمامی امور فنی معدن را بر عهده می‌گیرد و از افراد واجد شرایط وزارت صنایع و معادن است. در پاره‌ای از موارد خود صاحب پروانه معدن در صورتی ‌که شخصاً صلاحیت لازم را داشته باشد، می‌تواند مسئولیت مسئول فنی معدن را بر عهده بگیرد.

در وزارت‌خانه بعد از تعیین بلامعارض چه می‌گذرد؟

وزارت صنایع و معادن نسبت ‌به هر درخواست ثبت معدن حساسیت بالایی دارد و پس ‌از درخواست صدور جواز اکتشاف و یا بهره‌برداری برای تهیه استعلامات مورد نیاز اقدام می‌کند. این استعلامات از دیگر سازمان‌های دولتی از قبیل سازمان محیط ‌زیست و یا استانداری‌ها و… انجام می‌شود تا شرایط جغرافیایی معدن برای وزارت‌خانه محرز شود.

در هر صورت اگر فرد متقاضی مدارک لازم را تهیه کرد و اقدامات جدی راه‌اندازی معدن شن و ماسه را آغاز کند، وزارت‌خانه نیز همکاری‌های لازم را انجام می‌دهد. استعلامات وزارت صنایع و معادن به ‌قرار زیر است:

  • استعلام از سازمان محیط‌زیست برای بررسی حریم‌های قانونی محدوده مورد نظر احداث معدن
  • بررسی و استعلام قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها
  • بررسی و استعلام قانون حفاظت و بهره‌برداری از مراتع و جنگل‌ها

دستگاه‌های اجرایی دولتی موظف هستند که در مدت زمان ۴ ماه جواب قانع‌ کننده برای استعلام وزارت صنایع و معادن تهیه کنند. در غیر این ‌صورت و عدم اعلام نظر در مهلت مقرر به‌ منزله موافقت سازمان مذکور است و وزارت صنایع و معادن می‌تواند اقدامات نهایی ثبت و جواز فعالیت معدن شن و ماسه را صادر نماید.

عملیات میله گذاری چیست؟

پس‌ از آنکه مکان مورد نظر فرد متقاضی بررسی شد و شرایط کافی احداث معدن را سپری کرد، لازم است تا محدوده فعالیت آن به‌ طور کامل و دقیق معین شود. برای این منظور عملیات میله گذاری انجام می‌شود. در این عملیات فرد متقاضی به‌ همراه نماینده سازمان صنایع و معادن و مسئول فنی حاضر هستند و کل محدوده مجاز فعالیت معدن را میله گذاری می‌کنند.

درخواست میله گذاری در همان مرحله مقدماتی پس ‌از تعهدنامه انجام عملیات اکتشافی و معرفی مسئول فنی انجام می‌شود. سازمان صنایع و معادن حداکثر ظرف ۲ ماه پس‌ از درخواست و دریافت مدارک لازم نسبت ‌به انجام میله گذاری اقدام می‌کند. توجه داشته باشید که برای انجام عملیات میله گذاری ارائه برخی مدارک و تأمین برخی شرایط از قبیل اخذ استعلام از سازمان محیط ‌زیست و معرفی مسئول فنی معدن الزامی است.

درخواست عملیات میله‌گذاری برای تعیین محدوده معدن شن و ماسه توسط فرد متقاضی انجام می‌شود و تنها سازمان صنایع و معادن استان‌ها مجری اجرای آن هستند. لذا هیچ فرد و یا سازمان دیگری نمی‌تواند مدعی میله گذاری و تعیین محدوده فعالیت معدن باشد. این عملیات از مهمترین مراحل ثبت معدن است. زیرا محدوده معدن شن و ماسه را معین کرده و براساس همین محدوده هر نوع عملیات برداشت انجام می‌شود.

صلاحیت فنی و مالی معدن چیست؟

اخذ صلاحیت فنی و مالی از مهمترین مراحل ثبت معدن شن و ماسه است. در کل برای ثبت هر نوع معدن با زمینه هر نوع فعالیت باید این صلاحیت را اخذ نمایید. به نوعی صلاحیت مذکور نوعی حق امتیاز است که مفاد آن با توجه به نوع معدن، بزرگی و ظرفیت برداشت آن تعیین می‌شود. هر فرد حقیقی و یا حقوقی می‌تواند برای ثبت معدن شن و ماسه اقدام کند، به شرط آنکه جواز این صلاحیت را کسب کرده باشد.

این صلاحیت براساس توانایی مالی و قابلیت‌های فنی اشخاص حقیقی و یا حقوقی صادر می‌شود. به نوعی وزارت‌خانه صنایع و معادن با استناد به این صلاحیت مقدار توانایی افراد و یا شرکت‌ها برای راه‌اندازی معدن شن و ماسه و یا هر معدن دیگر را بررسی می‌کنند.

موارد کلیدی تعیین صلاحیت فنی و مالی اشخاص حقیقی

برای تعیین صلاحیت فنی و مالی اشخاص حقیقی جدول ارزیابی تدوین شده ‌است که شامل آیتم‌های گوناگون است. در این جدول موارد زیر بررسی می‌شوند:

  • توان مالی شخص حقیقی: در این بخش جمع متوسط موجودی ۳ ماهه حساب‌های بانکی متعلق به فرد، ارزش اوراق بهادار که تاریخ خرید آن حداقل ۳ ماه گذشته باشد و ارزش ماشین‌آلات معدنی متعلق به فرد را بررسی می‌کنند. در این مرحله می‌توانند صلاحیت مالی فرد متقاضی جهت شرایط ثبت معدن شن و ماسه را تعیین نمایند.
  • توان فنی شخص حقیقی: در این بخش دانش فنی و تجربی فرد متقاضی نسبت‌ به معدن شن و ماسه را ارزیابی می‌کنند. آخرین مدرک تحصیلی فرد متقاضی بهره‌برداری و تجربه او در صنعت معدن خصوصاً برداشت معدن شن و ماسه بررسی خواهد شد. در این مرحله ارائه مجوزها از قبیل پروانه اکتشاف و گواهی کشف غیرانتفاعی الزامی است. همچنین با توجه به گروه معدنی که برای شن و ماسه گروه ۱ است، مدت زمان اجازه برداشت و نوع فعالیت روباز یا زیرزمینی معین خواهد شد.

برای ثبت معدن شن و ماسه به کسب حداکثر ۶ امتیاز در بخش توان مالی و توان فنی نیاز دارید. در پاره‌ای از موارد افراد، دارای حساب مشترک هستند که توان مالی با توجه به سهم فرد متقاضی از حساب مشترک محاسبه خواهد شد.

موارد کلیدی تعیین صلاحیت فنی و مالی اشخاص حقوقی

شرکت و سازمان‌های خصوصی و یا شرکت‌های سهامی که درصد سهام‌داران آن دولتی نیستند و یا هیچ فرد دولتی بیش ‌از ۵ درصد سهام آنها را در اختیار ندارد نیز می‌توانند برای مراحل ثبت معدن شن و ماسه اقدام کنند. البته این شرکت‌ها نیز باید حق امتیاز صلاحیت فنی و مالی را اخذ کرده باشند که در تعیین این صلاحیت موارد زیر را بررسی می‌کنند:

  • توان مالی شخص حقوقی: در این بخش مواردی از قبیل سرمایه ثبت ‌شده شرکت، فروش و یا درآمد شرکت طبق آخرین اظهارنامه مالیاتی و دارایی‌های ثابت شرکت با توجه به اظهارنامه مالیاتی بررسی می‌شود.
  • توان فنی شخص حقوقی: به مانند بررسی توان فنی اشخاص حقیقی نیز برای این بخش دو قسمت ارزیابی دانش فنی و ارزیابی تجربی در نظر گرفته شده ‌است. در بخش ارزیابی دانش فنی به بررسی مدارک تحصیلی تمامی پرسنل شاغل در شرکت متقاضی ثبت معدن شن و ماسه می‌پردازند. البته تنها مدرک تحصیلی کارکنانی بررسی می‌شود که حداقل 1 سال نام آنها در فهرست بیمه شرکت درج شده باشد. ارزیابی تجربی نیز با توجه به توانایی‌ها و سوابق کاری شرکت انجام می‌شود. در این مرحله لازم است تا شرکت متقاضی ثبت معدن شن و ماسه پروانه‌های اکتشافی که از تاریخ صدور آنها حداکثر ۶ سال نگذشته باشد را ارائه نماید.

در صورتی ‌که شرکت متقاضی بتواند حداکثر ۶ امتیاز را در هر بخش توان مالی و توان فنی اخذ نماید، صدور مجوز بلامانع است و آن شرکت می‌تواند در جایگاه بهره‌بردار حقوقی برای راه‌اندازی معدن شن و ماسه دست‌ به ‌کار شود.

معدن شن و ماسه در چه گروهی قرار می‌گیرد؟

کارخانه‌های شن و ماسه از نوع طبیعی برای برداشت از بستر رودخانه‌ها و نوع کارخانه‌ای با هدف خرد کردن تخته‌ سنگ‌ها در فهرست معادن قرار دارند و تقریباً ساده‌ترین نوع معادن محسوب می‌شوند. در وزارت صنایع و معادن فعالیت هر معدن را با توجه به نوع محصول و حساب کار آنها در ۶ گروه طبقه‌بندی کرده‌اند که گروه ۱ همان معادن شن و ماسه و خاک رس است.

معادن شن و ماسه معمولاً از نوع روباز هستند که در حاشیه بسترهای رودخانه‌ای شکل می‌گیرند. اگر چه این معادن الگوی طراحی ساده‌ای دارند؛ اما به‌ علت برداشت قابل ‌توجه لایه‌های خاکی مستعد تخریب‌های گسترده محیط‌ زیست و به ‌هم زدن بستر رودخانه‌ای هستند. برای جلوگیری از هر نوع تخریب زیست ‌محیطی است که در مراحل ثبت معدن شن و ماسه حساسیت‌های بالایی وجود دارد. در عین ‌حال معمولاً مجوز برداشت سالیانه است و فرد متقاضی باید هر سال برای تمدید مجوز با ارائه مستندات کافی و رعایت محدودیت‌های برداشت اقدام نماید.

مراحل ثبت معدن شن و ماسه

مراحل ثبت معدن شن و ماسه از ابتدا تا انتها

برداشت شن و ماسه از بستر رودخانه‌ها و یا دامنه کوه‌ها و خرد کردن سنگ‌ها در کل یک پروسه معدنی است. هر نوع مکان برای عملیات برداشت شن و ماسه در فهرست معادن قرار گرفته و لازم است تا جهت هر نوع فعالیت مجوزهای لازم را تهیه کنید. اولین قدم ثبت معدن شن و ماسه است.

مراحل ثبت معدن شن و ماسه پروسه نسبتاً طولانی است که شامل دریافت مجوز فعالیت از چندین نهاد و سازمان دولتی می‌شود. وزارت صنعت و معدن، استانداری‌ها، سازمان محیط ‌زیست و… متولیان این امر هستند و در مراحل ثبت معدن شن و ماسه نقش دارند. از طرفی لازم است تا فرد متقاضی برخی مدارک هویتی و تخصصی را تهیه کرده و توانایی فنی کافی راه‌اندازی تجهیزات معدنی در صنعت شن و ماسه را دارا باشد. در این مقاله از گروه مت سل موتور جستجوی تخصصی صنعت ساختمان به بررسی شرایط ثبت معدن شن و ماسه می‌پردازیم و مراحل آن را از جنبه‌های حقوقی، فنی و قانونی بررسی می‌کنیم.

شرایط عمومی ثبت معدن شن و ماسه

طبق قانون هر کسی نمی‌تواند برای ثبت معدن شن و ماسه اقدام کند. بندهای قانونی جهت جلوگیری از سوءاستفاده‌های دولتی برای ثبت معدن توسط برخی افراد محدودیت‌هایی قائل شده‌ است. در کل متقاضی دارای شرایط لازم جهت ثبت معدن شن و ماسه باید شرایط زیر را داشته باشد:

  • به سن رشد رسیده باشد. این سن ۱۸ سال کامل است.
  • از کارکنان رسمی دولت در وزارت معادن و فلزات و حتی شرکت‌ها و سازمان‌های وابسته این وزارت‌خانه نباشد. در صورت قطع همکاری حداقل 1 سال از پایان اشتغال آنها در وزارت‌خانه مذکور و شرکت‌های تابعه گذشته باشد.
  • افراد با سمت‌های رده بالای دولتی از قبیل نخست‌وزیر، وزیران، نمایندگان مجلس و… نباشد.
  • سفیر، استاندار، شهردار و نماینده انجمن شهری نباشد.
  • از کارمندان و صاحب‌ منصبان کشوری، سازمان‌های وابسته و حتی شهرداری‌ها نباشد.
  • از کارمندان سازمان‌ها و یا بنگاه‌های وابسته به سازمان‌های دولتی و یا شهرداری‌ها نباشد.
  • از افرادی که به هر شکلی از خزانه دولت و یا مجلس و دیگر مؤسسات دولتی حقوق و یا مقرری دریافت می‌کنند نیز نباشد.  (البته این بند شامل حقوق بازنشستگی نخواهد شد)
  • از مدیران و کارکنان بنگاه‌های وابسته به دولت یا شهرداری‌ها نباشد.

موارد استثناء شرایط ثبت معدن شن و ماسه

در بخش قبلی طیف بزرگی از کارکنان، کارمندان و صاحب‌ منصبان دولتی را ذکر کردیم که طبق قانون امکان ثبت معدن شن و ماسه را ندارند. در این ‌میان با طیف بزرگی از افراد فعال در شرکت‌های سهامی خاص و یا عام روبه‌رو هستیم که به نوعی محل فعالیت آنها وابسته به نهادهای دولتی است. این افراد در فهرست کارکنان دولت قرار نمی‌گیرند؛ اما به ‌هر حال از شرکت‌های وابسته به منافع دولتی بهره‌مند هستند. قانون برای چنین افرادی موارد استثنا پیش‌ بینی کرده ‌است:

  • شرکت‌ها و مؤسساتی که تعداد صاحبان سهام آنها بیش ‌از ۱۵۰ نفر است و هیچ یک از افراد سهام‌دار شرکت بیش ‌از ۵ درصد سهام آن را ندارند، می‌توانند مجری ثبت معدن شن و ماسه شوند.
  • شرکت‌ها و مؤسساتی که کمتر از ۵ درصد سهام و یا سرمایه آنها در اختیار افراد رده بالای دولتی است و یا در مجموع کمتر از ۲۰ درصد دارایی شرکت متعلق به صاحب‌ منصبان دولتی است، می‌توانند مجری ثبت معدن شن و ماسه باشند.

در هر صورت این شرکت‌ها و یا مؤسسات خصوصی زمانی می‌توانند برای ثبت و بهره‌برداری از معادن شن و ماسه اقدام کنند که مدیریت آنها توسط افراد با سمت دولتی انجام نشود.

منطقه محل معدن آزاد باشد

هم‌زمان که شما برای طی شدن مراحل ثبت معدن اقدام می‌کنید و قرار است یک موقعیت جغرافیایی را معرفی کنید، ممکن است افراد دیگری نیز در حال طی شدن این پروسه باشند و یا از قبل مراحل کشف و مجوز ثبت و بهره‌برداری را دریافت کرده باشند. در این ‌صورت نمی‌توانید برای مکان‌هایی که از قبل مجوز کشف و بهره‌برداری آن توسط شخص و یا شرکتی دیگر اخذ شده، اقدام کنید. خیلی خلاصه باید منطقه مورد درخواست شما برای ثبت معدن شن و ماسه آزاد باشد.

وزارت معادن و فلزات مجری ثبت درخواست‌ها و صدور مجوزها است. قاعدتاً برای استعلام شرایط آزاد بودن مکان مورد نظر باید از طریق همین وزارت‌خانه اقدام کنید. وزارت‌خانه در صورت آزاد بودن، محدوده مورد درخواست را به ‌نام متقاضی حفظ می‌کند و موظف است تا در مدت زمان تعیین ‌شده مشخصات محدوده ثبت ‌شده را ابلاغ کند. پس ‌از تأیید نهایی وزارت‌خانه افراد می‌توانند مراحل مقدماتی ثبت معدن شن و ماسه را آغاز کنند. به ‌طور کلی هر محدوده از مناطق جغرافیایی که قبلاً توسط افرادی دیگر جهت انجام امور اکتشافی و یا بهره‌برداری ثبت نشده باشد را به‌ عنوان منطقه آزاد معرفی می‌کنند.

بررسی بلامعارض بودن منطقه

علاوه‌بر آزاد بودن برای ثبت معدن شن و ماسه باید بلامعارض بودن را نیز بررسی کنید. برای اینکار باید درخواست کتبی جهت صدور پروانه اکتشاف و بهره‌برداری در وزارت‌خانه داده شود. اداره کل معادن و فلزات ظرف حداکثر ۷ روز اداری در نامه‌ای به شخص متقاضی شرایط بلامعارض بودن کل محوطه و یا بخشی از آن را اعلام می‌کند. در صورتی ‌که منطقه مورد درخواست بلامعارض باشد، می‌توانید برای مراحل قانونی بهره‌برداری شن و ماسه اقدام کنید.

مناطق بلامعارض به محوطه‌هایی گفته می‌شود که از قبل توسط کسانی دیگر برای ثبت آنها اقدام شده اما در بازه طولانی جهت بهره‌برداری، اقدام جدی صورت نگرفته است. به نوعی محوطه پتانسیل تبدیل شدن به معدن شن و ماسه را دارد؛ اما رها شده ‌است. در این ‌صورت واگذاری آن از نظر قانونی امکان‌پذیر است. البته زمانی این کار انجام می‌شود که برای مجوز بلامعارض اقدام کنید.

مدارک مورد نیاز ثبت معدن شن و ماسه

تا اینجا مراحل قانونی تعیین موقعیت جغرافیایی احداث معدن شن و ماسه را پشت ‌سر گذاشته‌ایم. طبق قانون از افراد مجاز ثبت معدن هستیم و محدوده مورد نظر ما یا ثبت نشده و یا بلامعارض است. حالا وقت آن است که مدارک ثبت معدن را ارائه کنیم. طبق قانون پس‌ از تعیین تکلیف بلامعارض شدن محدوده معدنی، افراد متقاضی موظف هستند که در مدت حداکثر ۲ ماه مدارک ثبت معدن شن و ماسه را تهیه کرده و در اختیار سازمان صنایع و معادن قرار دهند. این مدارک به‌ قرار زیر هستند:

  • تکمیل و ارائه تعهدنامه انجام عملیات اکتشاف و بهره‌برداری طبق اصول فنی ضوابط وزارت صنایع و معادن
  • معرفی یک نفر مسئول فنی معدن که مورد تأیید سازمان صنایع و معادن باشد. این فرد کسی است که اداره تمامی امور فنی معدن را بر عهده می‌گیرد و از افراد واجد شرایط وزارت صنایع و معادن است. در پاره‌ای از موارد خود صاحب پروانه معدن در صورتی ‌که شخصاً صلاحیت لازم را داشته باشد، می‌تواند مسئولیت مسئول فنی معدن را بر عهده بگیرد.

در وزارت‌خانه بعد از تعیین بلامعارض چه می‌گذرد؟

وزارت صنایع و معادن نسبت ‌به هر درخواست ثبت معدن حساسیت بالایی دارد و پس ‌از درخواست صدور جواز اکتشاف و یا بهره‌برداری برای تهیه استعلامات مورد نیاز اقدام می‌کند. این استعلامات از دیگر سازمان‌های دولتی از قبیل سازمان محیط ‌زیست و یا استانداری‌ها و… انجام می‌شود تا شرایط جغرافیایی معدن برای وزارت‌خانه محرز شود.

در هر صورت اگر فرد متقاضی مدارک لازم را تهیه کرد و اقدامات جدی راه‌اندازی معدن شن و ماسه را آغاز کند، وزارت‌خانه نیز همکاری‌های لازم را انجام می‌دهد. استعلامات وزارت صنایع و معادن به ‌قرار زیر است:

  • استعلام از سازمان محیط‌زیست برای بررسی حریم‌های قانونی محدوده مورد نظر احداث معدن
  • بررسی و استعلام قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها
  • بررسی و استعلام قانون حفاظت و بهره‌برداری از مراتع و جنگل‌ها

دستگاه‌های اجرایی دولتی موظف هستند که در مدت زمان ۴ ماه جواب قانع‌ کننده برای استعلام وزارت صنایع و معادن تهیه کنند. در غیر این ‌صورت و عدم اعلام نظر در مهلت مقرر به‌ منزله موافقت سازمان مذکور است و وزارت صنایع و معادن می‌تواند اقدامات نهایی ثبت و جواز فعالیت معدن شن و ماسه را صادر نماید.

عملیات میله گذاری چیست؟

پس‌ از آنکه مکان مورد نظر فرد متقاضی بررسی شد و شرایط کافی احداث معدن را سپری کرد، لازم است تا محدوده فعالیت آن به‌ طور کامل و دقیق معین شود. برای این منظور عملیات میله گذاری انجام می‌شود. در این عملیات فرد متقاضی به‌ همراه نماینده سازمان صنایع و معادن و مسئول فنی حاضر هستند و کل محدوده مجاز فعالیت معدن را میله گذاری می‌کنند.

درخواست میله گذاری در همان مرحله مقدماتی پس ‌از تعهدنامه انجام عملیات اکتشافی و معرفی مسئول فنی انجام می‌شود. سازمان صنایع و معادن حداکثر ظرف ۲ ماه پس‌ از درخواست و دریافت مدارک لازم نسبت ‌به انجام میله گذاری اقدام می‌کند. توجه داشته باشید که برای انجام عملیات میله گذاری ارائه برخی مدارک و تأمین برخی شرایط از قبیل اخذ استعلام از سازمان محیط ‌زیست و معرفی مسئول فنی معدن الزامی است.

درخواست عملیات میله‌گذاری برای تعیین محدوده معدن شن و ماسه توسط فرد متقاضی انجام می‌شود و تنها سازمان صنایع و معادن استان‌ها مجری اجرای آن هستند. لذا هیچ فرد و یا سازمان دیگری نمی‌تواند مدعی میله گذاری و تعیین محدوده فعالیت معدن باشد. این عملیات از مهمترین مراحل ثبت معدن است. زیرا محدوده معدن شن و ماسه را معین کرده و براساس همین محدوده هر نوع عملیات برداشت انجام می‌شود.

صلاحیت فنی و مالی معدن چیست؟

اخذ صلاحیت فنی و مالی از مهمترین مراحل ثبت معدن شن و ماسه است. در کل برای ثبت هر نوع معدن با زمینه هر نوع فعالیت باید این صلاحیت را اخذ نمایید. به نوعی صلاحیت مذکور نوعی حق امتیاز است که مفاد آن با توجه به نوع معدن، بزرگی و ظرفیت برداشت آن تعیین می‌شود. هر فرد حقیقی و یا حقوقی می‌تواند برای ثبت معدن شن و ماسه اقدام کند، به شرط آنکه جواز این صلاحیت را کسب کرده باشد.

این صلاحیت براساس توانایی مالی و قابلیت‌های فنی اشخاص حقیقی و یا حقوقی صادر می‌شود. به نوعی وزارت‌خانه صنایع و معادن با استناد به این صلاحیت مقدار توانایی افراد و یا شرکت‌ها برای راه‌اندازی معدن شن و ماسه و یا هر معدن دیگر را بررسی می‌کنند.

موارد کلیدی تعیین صلاحیت فنی و مالی اشخاص حقیقی

برای تعیین صلاحیت فنی و مالی اشخاص حقیقی جدول ارزیابی تدوین شده ‌است که شامل آیتم‌های گوناگون است. در این جدول موارد زیر بررسی می‌شوند:

  • توان مالی شخص حقیقی: در این بخش جمع متوسط موجودی ۳ ماهه حساب‌های بانکی متعلق به فرد، ارزش اوراق بهادار که تاریخ خرید آن حداقل ۳ ماه گذشته باشد و ارزش ماشین‌آلات معدنی متعلق به فرد را بررسی می‌کنند. در این مرحله می‌توانند صلاحیت مالی فرد متقاضی جهت شرایط ثبت معدن شن و ماسه را تعیین نمایند.
  • توان فنی شخص حقیقی: در این بخش دانش فنی و تجربی فرد متقاضی نسبت‌ به معدن شن و ماسه را ارزیابی می‌کنند. آخرین مدرک تحصیلی فرد متقاضی بهره‌برداری و تجربه او در صنعت معدن خصوصاً برداشت معدن شن و ماسه بررسی خواهد شد. در این مرحله ارائه مجوزها از قبیل پروانه اکتشاف و گواهی کشف غیرانتفاعی الزامی است. همچنین با توجه به گروه معدنی که برای شن و ماسه گروه ۱ است، مدت زمان اجازه برداشت و نوع فعالیت روباز یا زیرزمینی معین خواهد شد.

برای ثبت معدن شن و ماسه به کسب حداکثر ۶ امتیاز در بخش توان مالی و توان فنی نیاز دارید. در پاره‌ای از موارد افراد، دارای حساب مشترک هستند که توان مالی با توجه به سهم فرد متقاضی از حساب مشترک محاسبه خواهد شد.

موارد کلیدی تعیین صلاحیت فنی و مالی اشخاص حقوقی

شرکت و سازمان‌های خصوصی و یا شرکت‌های سهامی که درصد سهام‌داران آن دولتی نیستند و یا هیچ فرد دولتی بیش ‌از ۵ درصد سهام آنها را در اختیار ندارد نیز می‌توانند برای مراحل ثبت معدن شن و ماسه اقدام کنند. البته این شرکت‌ها نیز باید حق امتیاز صلاحیت فنی و مالی را اخذ کرده باشند که در تعیین این صلاحیت موارد زیر را بررسی می‌کنند:

  • توان مالی شخص حقوقی: در این بخش مواردی از قبیل سرمایه ثبت ‌شده شرکت، فروش و یا درآمد شرکت طبق آخرین اظهارنامه مالیاتی و دارایی‌های ثابت شرکت با توجه به اظهارنامه مالیاتی بررسی می‌شود.
  • توان فنی شخص حقوقی: به مانند بررسی توان فنی اشخاص حقیقی نیز برای این بخش دو قسمت ارزیابی دانش فنی و ارزیابی تجربی در نظر گرفته شده ‌است. در بخش ارزیابی دانش فنی به بررسی مدارک تحصیلی تمامی پرسنل شاغل در شرکت متقاضی ثبت معدن شن و ماسه می‌پردازند. البته تنها مدرک تحصیلی کارکنانی بررسی می‌شود که حداقل 1 سال نام آنها در فهرست بیمه شرکت درج شده باشد. ارزیابی تجربی نیز با توجه به توانایی‌ها و سوابق کاری شرکت انجام می‌شود. در این مرحله لازم است تا شرکت متقاضی ثبت معدن شن و ماسه پروانه‌های اکتشافی که از تاریخ صدور آنها حداکثر ۶ سال نگذشته باشد را ارائه نماید.

در صورتی ‌که شرکت متقاضی بتواند حداکثر ۶ امتیاز را در هر بخش توان مالی و توان فنی اخذ نماید، صدور مجوز بلامانع است و آن شرکت می‌تواند در جایگاه بهره‌بردار حقوقی برای راه‌اندازی معدن شن و ماسه دست‌ به ‌کار شود.

معدن شن و ماسه در چه گروهی قرار می‌گیرد؟

کارخانه‌های شن و ماسه از نوع طبیعی برای برداشت از بستر رودخانه‌ها و نوع کارخانه‌ای با هدف خرد کردن تخته‌ سنگ‌ها در فهرست معادن قرار دارند و تقریباً ساده‌ترین نوع معادن محسوب می‌شوند. در وزارت صنایع و معادن فعالیت هر معدن را با توجه به نوع محصول و حساب کار آنها در ۶ گروه طبقه‌بندی کرده‌اند که گروه ۱ همان معادن شن و ماسه و خاک رس است.

معادن شن و ماسه معمولاً از نوع روباز هستند که در حاشیه بسترهای رودخانه‌ای شکل می‌گیرند. اگر چه این معادن الگوی طراحی ساده‌ای دارند؛ اما به‌ علت برداشت قابل ‌توجه لایه‌های خاکی مستعد تخریب‌های گسترده محیط‌ زیست و به ‌هم زدن بستر رودخانه‌ای هستند. برای جلوگیری از هر نوع تخریب زیست ‌محیطی است که در مراحل ثبت معدن شن و ماسه حساسیت‌های بالایی وجود دارد. در عین ‌حال معمولاً مجوز برداشت سالیانه است و فرد متقاضی باید هر سال برای تمدید مجوز با ارائه مستندات کافی و رعایت محدودیت‌های برداشت اقدام نماید.